Trong mọi thứ có thể làm mất một đàn ong dú, kiến đứng đầu. Không phải bệnh, không phải thời tiết, mà là kiến.
Ở TP.HCM và vùng ven thì kiến hoạt động mạnh vào mùa khô khi nguồn ngoài cạn, nên đây là việc phải làm đều quanh năm chứ không chỉ một mùa.
Ban ngày thấy vài con kiến bò quanh chân thùng thì chưa nghiêm trọng. Đáng lo là khi thấy đường kiến nối liền từ đất lên tới nắp thùng.
Nhìn cửa tổ: ong dú bu đông bất thường ngay miệng ống, tư thế căng thẳng, có con tha xác kiến ra. Đó là đàn đang chống trả.
Nặng hơn thì sáng ra thấy xác ong nằm rải quanh thùng, ống vào tổ bị phá một phần. Tới mức này thường là đã mất phần lớn quân.
Ở Sano Bee, việc kiểm chân thùng được làm mỗi tuần, chỉ mất vài phút mỗi tổ.
Không phải cách nào cũng hiệu quả như lời đồn.
| Cách | Hiệu quả | Nhận xét |
|---|---|---|
| Chân thùng ngâm nước | Tốt | Phải thay nước, mùa mưa sinh lăng quăng |
| Bôi mỡ quanh chân | Khá | Bụi bám vào là mất tác dụng, phải bôi lại |
| Vòng nhớt thải | Khá | Bẩn, chảy xuống đất, trại đã bỏ |
| Rắc vôi quanh gốc | Kém | Hết tác dụng sau một trận mưa |
| Thuốc diệt kiến | Không dùng | Nguy cơ ảnh hưởng đàn ong |
| Cắt cành chạm thùng | Bắt buộc | Không làm thì mọi cách trên vô nghĩa |
Chân thùng ngâm nước rất tốt, nhưng chỉ khi kiến không có đường nào khác.
Một cành lá chạm mái thùng. Một sợi dây phơi vắt ngang. Cỏ mọc cao chạm đáy thùng. Tấm che nắng dựa vào tường. Mỗi thứ đó đều là một cây cầu.
Ở Sano Bee từng mất một đàn dù chân thùng ngâm nước đầy đủ, vì một dây leo từ hàng rào sang. Sau lần đó, việc phát quang quanh tổ thành nếp làm hằng tháng.
Giữ khoảng trống ít nhất nửa mét quanh mỗi thùng.
Việc đầu tiên là cắt đường tiếp viện: tìm đường kiến, cắt cầu nối, xử lý tổ kiến nếu tìm được nhưng để cách xa khu đặt tổ.
Không xịt bất cứ thứ gì lên thùng hay quanh thùng. Ong dú nhạy với hoá chất, cứu kiến mà mất ong thì vô nghĩa.
Nếu đàn còn quân, sau khi cắt đường kiến chúng tự dọn dẹp và xây lại ống vào. Việc của mình là để yên và theo dõi.
Nếu đàn đã mất gần hết quân thì thường không cứu được. Lúc đó lấy tổ về, làm sạch, phơi nắng rồi để dành cho lần tách đàn sau.
Ở TP.HCM và vùng ven, kiến hoạt động mạnh nhất vào tháng 2 đến tháng 4, khi nguồn thức ăn ngoài tự nhiên cạn.
Đó cũng đúng là lúc đàn ong yếu nhất trong năm. Hai chuyện cộng lại nên đây là quãng mất đàn nhiều nhất.
Vì vậy trong quãng này, dù nguyên tắc chung là để yên không đụng tới đàn, thì việc kiểm chống kiến vẫn phải làm đều, thậm chí kỹ hơn bình thường.
Chúng tấn công ấu trùng và mật là chính, ong thợ bị cắn chết trong lúc chống trả.
Có nếu để lâu. Thay nước mỗi tuần, hoặc dùng dầu ăn cũ trong mùa mưa.
Phần lớn là được. Đàn yếu hoặc mới tách mới là mục tiêu chính.
Cao giúp giảm rủi ro nhưng không loại trừ. Điều quan trọng vẫn là không có cầu nối.
Mỗi tuần, và kỹ hơn trong tháng 2 đến tháng 4.
Ngoài kiến còn vài loài khác chuyên rình bắt ong ngay ở cửa tổ. Mức độ ảnh hưởng thật của từng loài và khi nào mới cần can thiệp.
Hai vấn đề diễn ra âm thầm mà hậu quả lại nặng. Dấu hiệu nhận biết sớm và cách xử lý trong điều kiện thực tế của TP.HCM và vùng ven.
Ong đàn khác kéo sang lấy mật là chuyện có thật và diễn ra rất nhanh. Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách ngăn từ sớm.
Đàn mất chúa vẫn ra vào bình thường trong vài tuần đầu nên rất khó nhận ra. Mốc thời gian cần theo dõi và cách xử lý khi đã chắc chắn.
Mưa lớn, gió mạnh hay nắng hạn kéo dài đều có thể làm mất đàn trong một đêm. Cách phòng trước và xử lý sau ở điều kiện TP.HCM và vùng ven.
Khi đàn xuống mà không thấy kiến, không thấy đổ thùng, cũng không thấy gì bất thường. Cách loại trừ từng nguyên nhân một cách có thứ tự.
Thương hiệu ong dú đô thị Sano Bee tại Sài Gòn. Nội dung về cách xây dựng một trại ong dú giữa thành phố, quy trình chăm, tiêu chuẩn trại đặt ra, và câu chuyện nghề trong bối cảnh đô thị.