Người nuôi lâu năm không nhìn đàn ong để quyết định làm gì. Họ nhìn lịch hoa.
Đàn mạnh hay yếu phần lớn do ngoài kia có gì ăn, chứ không do mình chăm giỏi tới đâu.
Ở TP.HCM và vùng ven, mùa mưa kéo dài tháng 5 đến tháng 11, mùa khô tháng 12 đến tháng 4. Nhưng nhịp hoa không trùng khít nhịp mưa.
Đầu mùa mưa là lúc bùng nổ: cỏ dại, cây bụi, hoa vườn cùng nở. Cuối mùa mưa vẫn còn đều.
Sang mùa khô thì tuỳ nơi. Chỗ có cây ăn trái vùng ven và tràm thì còn, chỗ trồng thuần một loại cây thì gần như trắng.
Ở Sano Bee, cả năm được chia theo nhịp này chứ không theo lịch dương.
Khung chung, năm nào thời tiết bất thường thì dịch theo.
| Giai đoạn | Nguồn hoa | Đàn ong | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Đầu tháng 5 đến tháng 11 | Cỏ dại, cây bụi bung lên | Hồi nhanh | Kiểm tra, gia cố |
| Giữa tháng 5 đến tháng 11 | cây ăn trái vùng ven, tràm, hoa dại | Lên mạnh nhất | Tách đàn |
| Cuối tháng 5 đến tháng 11 | Thưa dần | Dự trữ dày | Thu mật |
| Đầu tháng 12 đến tháng 4 | hoa dại nếu có | Ổn định | Chống kiến, che nắng |
| tháng 2 đến tháng 4 | Rất ít | Ăn vào dự trữ | Không đụng tới đàn |
| Cuối tháng 12 đến tháng 4 | Chớm có trở lại | Bắt đầu hồi | Chuẩn bị mùa mới |
Ở TP.HCM và vùng ven, quãng đáng lo là tháng 2 đến tháng 4, khi trại ở vùng ven mà khách ở nội đô nên khâu vận chuyển và giữ chất lượng phải tính kỹ.
Đàn không chết nhưng chững lại. Chúa giảm đẻ, quân hao dần, dự trữ vơi.
Đây là lúc nhiều người sốt ruột nên mở thùng kiểm tra liên tục, càng làm đàn đuối thêm.
Việc đúng là để yên và bảo đảm chống kiến, vì đây cũng là mùa kiến hoạt động mạnh nhất do nguồn ăn ngoài tự nhiên cạn.
Có lịch thì mọi việc tự vào đúng chỗ.
Tách đàn: giữa tháng 5 đến tháng 11, khi nguồn hoa dồi dào và đàn còn nhiều tháng để gây dựng trước mùa khó.
Thu mật: cuối mùa mưa, sau khi đợt hoa lớn đã qua và mật đã già trong bọng.
Gia cố, tỉa cành, kiểm tổng thể: đầu mùa mưa, trước khi có mưa lớn.
Trồng bổ sung: đầu mùa mưa để kịp có hoa vào tháng 2 đến tháng 4 năm sau.
Bảng trên là khung chung của vùng, còn vườn nhà anh có thể lệch cả tháng.
Cách làm đơn giản: mỗi tuần ghi một dòng, cây gì đang nở, ong về có mang phấn không, màu phấn gì.
Ghi một năm là có lịch riêng, chính xác hơn mọi bảng tham khảo.
Ở Sano Bee, cuốn sổ này còn dùng để đối chiếu năm nay với năm ngoái. Năm nào mưa sớm, năm nào khô dài, nhìn lại là biết vì sao sản lượng chênh.
Thường vài tuần tới vài tháng, tập trung vào tháng 2 đến tháng 4. Năm khô kéo dài thì lâu hơn.
Với ong dú thì thường không đáng. Chúng bay hẹp, quen chỗ, dời đi dời lại dễ suy.
Để ý nụ trên cây quanh nhà và ghi lại mốc từ những năm trước.
Nên đợi cuối mùa, khi mật đã già trong bọng và đàn đã tích đủ dự trữ.
Khoảng tháng 5 đến tháng 11, với đợt lớn nhất từ cây ăn trái vùng ven và tràm.
Đàn đang mạnh tự nhiên chững lại, đó là quãng thiếu hoa chứ không phải bệnh. Dấu hiệu nhận biết sớm và cách chuẩn bị từ mùa trước.
Trồng có chủ đích một lần thì bền hơn là cho ăn bổ sung nhiều lần. Nguyên tắc chọn cây và cách bố trí đang dùng ở Sano Bee.
Trời nắng mà ong ra vào thưa là dấu hiệu sớm nhất của quãng thiếu ăn. Cách phân biệt với mấy nguyên nhân khác cũng gây ra biểu hiện tương tự.
Lớp cỏ dại ai cũng muốn dọn lại là thứ nuôi đàn suốt những tháng không có gì khác. Cách giữ có chọn lọc mà vườn trông vẫn gọn.
Mùa mưa nhiều hoa nhưng ong không ra được thì cũng vô ích. Cách đàn xoay xở qua những đợt mưa dầm và khi nào thì thật sự cần lo.
Cho ăn đúng lúc thì cứu được đàn, cho ăn sai lúc lại làm đàn lười và sinh cướp mật. Ranh giới giữa hai chuyện đó nằm ở đâu.
Thương hiệu ong dú đô thị Sano Bee tại Sài Gòn. Nội dung về cách xây dựng một trại ong dú giữa thành phố, quy trình chăm, tiêu chuẩn trại đặt ra, và câu chuyện nghề trong bối cảnh đô thị.